بسیاری از افراد، روماتیسم و آرتروز را یک بیماری مشابه تصور می‌کنند؛ در حالی که این دو اختلال از نظر علت ایجاد، نوع درگیری مفاصل، روند پیشرفت و حتی روش درمان تفاوت‌‌های مهمی‌دارند. شناخت دقیق تفاوت روماتیسم و آرتروز باعث می‌شود فرد سریع تر برای درمان اقدام کند و از آسیب دائمی‌مفاصل جلوگیری شود. درد مفاصل، خشکی صبحگاهی، تورم، محدودیت حرکتی و التهاب از علائم مشترک این دو بیماری هستند، اما شدت، نحوه بروز و مفاصل درگیر در هر کدام متفاوت است.
روماتیسم چیست؟
روماتیسم یا Rheumatism به گروهی از بیماری‌‌های التهابی و خودایمنی گفته می‌شود که مفاصل، عضلات، رباط‌‌ها و گاهی اندام‌‌های داخلی بدن را درگیر می‌کند. در این بیماری، سیستم ایمنی به اشتباه به بافت‌‌های سالم حمله می‌کند و همین مسئله باعث التهاب مزمن مفاصل می‌شود. برخلاف درمان آرتروز کمر که بیشتر بر کنترل ساییدگی تمرکز دارد، در روماتیسم هدف اصلی کاهش التهاب سیستم ایمنی است.
روماتیسم تنها محدود به مفاصل نیست و ممکن است قلب، ریه، پوست، چشم و کلیه را هم درگیر کند. به همین دلیل تشخیص سریع این بیماری اهمیت زیادی دارد. بسیاری از بیماران در ابتدا علائم را با خستگی ساده یا درد عضلانی اشتباه می‌گیرند و همین موضوع باعث پیشرفت بیماری می‌شود.
شایع ترین انواع روماتیسم
روماتیسم انواع مختلفی دارد و هر کدام می‌توانند شدت و علائم متفاوتی ایجاد کنند. برخی از رایج ترین انواع آن شامل موارد زیر هستند:
- آرتریت روماتوئید یا Rheumatoid Arthritis: شایع ترین نوع روماتیسم التهابی است که بیشتر مفاصل کوچک دست و پا را درگیر می‌کند.
- لوپوس: یک بیماری خودایمنی مزمن است که علاوه بر مفاصل، پوست و کلیه را نیز درگیر می‌کند.
- اسپوندیلیت آنکیلوزان: نوعی بیماری التهابی ستون فقرات است که می‌تواند باعث خشکی شدید کمر شود و گاهی بیماران آن را با درمان دیسک کمر اشتباه می‌گیرند.
- آرتریت پسوریاتیک: در افرادی دیده می‌شود که مبتلا به بیماری پوستی پسوریازیس هستند.
علت ایجاد روماتیسم چیست؟
علت دقیق روماتیسم هنوز به طور کامل مشخص نشده، اما تحقیقات نشان داده اند که ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی و اختلال سیستم ایمنی در ایجاد آن نقش دارند. برخی ویروس‌‌ها، استرس شدید، سیگار و زمینه ارثی می‌توانند احتمال ابتلا را افزایش دهند.
در افراد مستعد، سیستم ایمنی به بافت‌‌های سالم حمله می‌کند و همین موضوع التهاب مزمن مفصل را ایجاد می‌کند. در صورت عدم درمان، این التهاب ممکن است باعث تخریب دائمی‌مفاصل شود و حتی نیاز به جراحی ایجاد کند.
آرتروز چیست؟
آرتروز یا Osteoarthritis نوعی بیماری تخریبی مفصل است که به علت ساییدگی تدریجی غضروف مفاصل ایجاد می‌شود. این بیماری بیشتر در سنین بالا دیده می‌شود و برخلاف روماتیسم، ماهیت خودایمنی ندارد. در آرتروز، غضروف محافظ بین استخوان‌‌ها به مرور نازک می‌شود و استخوان‌‌ها روی هم ساییده می‌شوند.
بسیاری از بیماران مبتلا به آرتروز، درد خود را هنگام فعالیت بیشتر احساس می‌کنند. در موارد پیشرفته، محدودیت حرکت و تغییر شکل مفصل نیز دیده می‌شود. امروزه در کنار دارو و فیزیوتراپی، روش‌‌هایی مانند تزریق پی آر پی، تزریق سلول بنیادی و تکنیک‌‌های بازسازی مفصل برای کاهش درد استفاده می‌شوند.
علائم آرتروز چیست؟
علائم آرتروز معمولا به آرامی‌پیشرفت می‌کنند و ممکن است در ابتدا خفیف باشند. اما با گذشت زمان، درد و محدودیت حرکتی بیشتر می‌شود و فعالیت روزانه فرد را مختل می‌کند. مهم ترین علائم آرتروز عبارتند از:
- درد مفصل هنگام حرکت
- خشکی مفصل به خصوص صبح‌‌ها
- صدای تق تق مفاصل
- کاهش دامنه حرکتی
- تورم خفیف اطراف مفصل
- ضعف عضلات اطراف مفصل
- ایجاد تغییر شکل در مراحل پیشرفته
آرتروز می‌تواند مفاصل مختلفی را درگیر کند. زانو، لگن، آرتروز گردن، کمر، مچ دست و انگشتان از شایع ترین نواحی درگیر هستند.
علت ایجاد آرتروز چیست؟
آرتروز بیشتر به علت افزایش سن و فرسودگی مفصل ایجاد می‌شود. البته عوامل دیگری نیز می‌توانند روند تخریب مفصل را سریع تر کنند. اضافه وزن، آسیب‌‌های ورزشی، شکستگی‌‌های قدیمی‌و فشار مداوم روی مفصل از مهم ترین عوامل خطر هستند.
افرادی که سابقه کار سنگین دارند یا ورزش حرفه ای انجام می‌دهند، بیشتر در معرض آرتروز قرار می‌گیرند. در برخی بیماران، درد ناشی از آرتروز کمر ممکن است با مشکلاتی مانند دیسک اشتباه گرفته شود.
تفاوت اصلی روماتیسم و آرتروز
اصلی ترین تفاوت روماتیسم و آرتروز در علت ایجاد بیماری است. روماتیسم یک بیماری التهابی و خودایمنی محسوب می‌شود، اما آرتروز ناشی از فرسایش و تخریب تدریجی مفصل است. این تفاوت باعث می‌شود روند درمان، سرعت پیشرفت بیماری و حتی نوع درد در این دو اختلال متفاوت باشد.
در روماتیسم، درد معمولا همراه با تورم، گرمی‌مفصل و خشکی طولانی صبحگاهی است. اما در آرتروز، درد بیشتر هنگام فعالیت تشدید می‌شود و با استراحت کاهش پیدا می‌کند. همچنین روماتیسم اغلب مفاصل را به صورت قرینه درگیر می‌کند، در حالی که آرتروز ممکن است فقط یک مفصل را گرفتار کند. مقایسه روماتیسم و آرتروز را در جدول زیر مشاهده می‌کنید:
| روماتیسم | آرتروز | ویژگی |
| اختلال خودایمنی | ساییدگی غضروف | علت بیماری |
| 30 تا 50 سال | بالای 50 سال | سن شایع |
| التهابی | مکانیکی | نوع درد |
| طولانی | کوتاه | خشکی صبحگاهی |
| شدید | خفیف | تورم مفصل |
| قرینه | غیرقرینه | درگیری مفاصل |
| سریع تر | تدریجی | روند پیشرفت |
| دارد | ندارد | درگیری اندام داخلی |
نحوه تشخیص روماتیسم و آرتروز
بسیاری از علائم این دو بیماری شبیه هم هستند و بدون بررسی تخصصی نمی‌توان تفاوت آن‌‌ها را تشخیص داد. مراجعه و استفاده از خدمات کلینیک درد یا متخصص روماتولوژی باعث می‌شود روند تشخیص دقیق تر انجام شود. پزشک معمولا از ترکیب معاینه بالینی، آزمایش خون و تصویربرداری استفاده می‌کند. در روماتیسم، آزمایش‌‌های التهابی و آنتی بادی‌‌ها اهمیت زیادی دارند، اما در آرتروز بیشتر تغییرات مفصل در تصویربرداری بررسی می‌شود.
- روشهای تشخیص روماتیسم
- آزمایش فاکتور روماتوئید
- بررسی ESR و CRP
- آزمایش Anti-CCP
- MRI و سونوگرافی مفصل
- معاینه التهاب مفاصل
- روشهای تشخیص آرتروز
- رادیوگرافی ساده
- MRI
- بررسی دامنه حرکتی مفصل
- معاینه ساییدگی مفصل
- بررسی تغییر شکل استخوان‌‌ها
درمان روماتیسم چگونه انجام می‌شود؟
درمان روماتیسم با هدف کنترل التهاب، جلوگیری از تخریب مفصل و کاهش درد انجام می‌شود. از آن‌جایی که این بیماری ماهیت مزمن دارد، درمان معمولا طولانی مدت است و نیاز به پیگیری مداوم دارد. پزشکان علاوه بر دارو، روی اصلاح سبک زندگی، کاهش استرس و فیزیوتراپی نیز تاکید دارند. در موارد شدید، روشهای مداخله ای برای کنترل درد مورد استفاده قرار می‌گیرد. رایج‌ترین روشهای درمان روماتیسم، به شرح زیر است:
- داروهای ضدالتهاب
- داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی
- فیزیوتراپی
- آب درمانی
- طب سوزنی
- تمرینات اصلاحی
- استفاده از بریس و وسایل کمکی
در بعضی بیماران که درد شدید و تخریب مفصل وجود دارد، روش‌‌هایی مانند تزریق پی آر پی یا تزریق سلول بنیادی نیز برای کاهش التهاب و بهبود عملکرد مفصل بررسی می‌شوند.
درمان آرتروز چگونه انجام می‌شود؟
هدف درمان آرتروز کاهش درد و حفظ حرکت مفصل است. در مراحل اولیه، درمان‌‌های غیرجراحی بسیار موثر هستند و می‌توانند روند پیشرفت بیماری را کند کنند. امروزه بسیاری از بیماران به جای جراحی، به سمت روشهای کم تهاجمی‌حرکت کرده اند. روشهای موثر درمان آرتروز عبارتند از:
- کاهش وزن
- فیزیوتراپی
- ورزش درمانی
- داروهای ضدالتهاب
- تزریق داخل مفصل
- استفاده از زانوبند یا بریس
- تمرینات تقویتی عضلات
در بعضی بیماران، درمان‌‌های بازساختی مانند تزریق پی آر پی و تزریق سلول بنیادی برای مفاصل زانو و لگن استفاده می‌شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر درد مفصل بیشتر از چند هفته ادامه پیدا کند یا همراه با تورم، خشکی شدید و محدودیت حرکت باشد، مراجعه به پزشک ضروری است. تشخیص زودهنگام باعث می‌شود از تخریب دائمی‌مفصل جلوگیری شود. علائمی‌مانند تب، کاهش وزن، ضعف شدید یا درگیری چند مفصل به صورت همزمان می‌توانند نشانه روماتیسم باشند و باید سریع بررسی شوند. در بعضی بیماران، درد مفصل همزمان با مشکلات ستون فقرات دیده می‌شود و به همین خاطر مراجعه به کلینیک درد تخصصی مثل کلینیک ماهان و پرند به بیماران توصیه می‌شود.
سوالات متداول درباره تفاوت روماتیسم و آرتروز
روماتیسم و آرتروز یک بیماری هستند؟
خیر. روماتیسم یک بیماری التهابی و خودایمنی است، اما آرتروز به علت ساییدگی و تخریب غضروف مفصل ایجاد می‌شود.
کدام بیماری درد بیشتری ایجاد می‌کند؟
شدت درد به مرحله بیماری بستگی دارد، اما درد روماتیسم معمولا همراه التهاب و تورم شدیدتر است، در حالی که درد آرتروز هنگام فعالیت بیشتر می‌شود.
آیا آرتروز درمان قطعی دارد؟
آرتروز معمولا به طور کامل درمان نمی‌شود، اما با دارو، ورزش، فیزیوتراپی و روش‌‌هایی مانند تزریق پی آر پی می‌توان علائم را تا حد زیادی کنترل کرد.
آیا روماتیسم فقط سالمندان را درگیر می‌کند؟
خیر. روماتیسم حتی در سنین جوانی هم ممکن است ایجاد شود و معمولا در زنان شایع تر است.