تزریق سیمان در ستون فقرات یا Vertebroplasty یکی از روش‌های کم‌تهاجمی برای درمان شکستگی‌های فشاری مهره‌ها است که بیشتر در سالمندان مبتلا به پوکی استخوان انجام می‌شود. در این روش، پزشک با استفاده از تصویربرداری دقیق، ماده‌ای شبیه سیمان استخوانی را داخل مهره آسیب‌دیده تزریق می‌کند تا استحکام مهره افزایش پیدا کند و درد بیمار کاهش یابد. بسیاری از بیمارانی که به دلیل شکستگی مهره دچار محدودیت حرکتی شده‌اند، پس از این روش کاهش قابل توجه درد را تجربه می‌کنند.
اخیرا روش‌های کم‌تهاجمی ستون فقرات در کنار خدماتی مانند اوزون درمانی دیسک کمر، تزریق دیسک کمر، عمل دیسک بدون بیهوشی و جراحی لیزری کمر در بسیاری از مراکز تخصصی و کلینیک درد انجام می‌شود. انتخاب روش مناسب به شدت آسیب، سن بیمار، وضعیت تراکم استخوان و نظر فوق تخصص درد بستگی دارد.
ورتبروپلاستی چگونه باعث کاهش درد می‌شود؟
ورتبروپلاستی با تثبیت مهره شکسته، فشار مکانیکی روی استخوان و اعصاب اطراف را کم می‌کند و همین موضوع علت اصلی کاهش درد بعد از درمان است. زمانی که مهره دچار ترک یا فروریزش می‌شود، حرکات بسیار کوچک در محل شکستگی می‌تواند درد شدیدی ایجاد کند. تزریق سیمان این حرکات را متوقف می‌کند و مهره را پایدار نگه می‌دارد.
چه افرادی کاندید مناسب تزریق سیمان هستند؟
تزریق سیمان بیشتر برای بیمارانی مناسب است که شکستگی فشاری مهره همراه با درد شدید دارند و درمان‌های محافظه‌کارانه برای آن‌ها موثر نبوده است. پزشک قبل از تصمیم‌گیری، وضعیت استخوان، شدت درد و تصاویر MRI یا CT Scan را بررسی می‌کند. معمولا افراد زیر بیشترین احتمال نیاز به این روش را دارند:
- سالمندان مبتلا به پوکی استخوان شدید: در این افراد، مهره‌ها حتی با ضربه خفیف یا فعالیت روزمره ممکن است دچار شکستگی شوند.
- بیماران دارای درد شدید و مقاوم به دارو: زمانی که بیمار با وجود مصرف دارو همچنان درد شدید دارد، ورتبروپلاستی می‌تواند گزینه درمانی مناسبی باشد.
- افرادی با کاهش توان حرکتی: برخی بیماران به علت درد مهره قادر به راه رفتن یا انجام فعالیت روزانه نیستند و این روش می‌تواند به بازگشت تحرک کمک کند.
- بیمارانی که تحمل جراحی باز را ندارند: سالمندان یا افراد دارای بیماری قلبی و ریوی معمولا کاندید مناسبی برای جراحی سنگین نیستند و روش‌های کم‌تهاجمی ارجحیت دارند.
چه افرادی نباید ورتبروپلاستی انجام دهند؟
با وجود مزایای متعدد، تزریق سیمان برای همه بیماران مناسب نیست و در برخی شرایط می‌تواند خطرناک باشد. به همین علت بررسی کامل توسط پزشک متخصص اهمیت زیادی دارد. جدول زیر مهم‌ترین موارد منع انجام ورتبروپلاستی را نشان می‌دهد:
| دلیل عدم انجام تزریق | شرایط بیمار |
| خطر گسترش عفونت | عفونت ستون فقرات |
| افزایش احتمال خونریزی | اختلال انعقاد خون |
| افزایش عوارض بعد از عمل | تب و عفونت فعال |
| عدم اثربخشی درمان | شکستگی کاملا ترمیم شده |
| احتمال واکنش آلرژیک | حساسیت شدید به مواد سیمانی |
| نیاز به جراحی گسترده‌تر | ناپایداری شدید مهره |
در برخی بیماران، روش‌هایی مانند درمان دیسک بدون جراحی، دیسکوژل، اوزون درمانی برای دیسک کمر یا حتی تزریق پی آر پی می‌تواند جایگزین مناسب‌تری باشد.
مراحل انجام تزریق سیمان در ستون فقرات
تزریق سیمان یک فرایند نسبتاً کوتاه است و معمولا به صورت سرپایی انجام می‌شود. این روش تحت هدایت فلوروسکوپی یا تصویربرداری زنده اشعه ایکس انجام می‌شود تا پزشک محل دقیق تزریق را مشاهده کند.
- آماده‌سازی بیمار: در ابتدای کار، بیمار روی تخت مخصوص به شکم دراز می‌کشد و علائم حیاتی او کنترل می‌شود. بیشتر مواقع از بی‌حسی موضعی استفاده می‌شود و بیمار نیازی به بیهوشی کامل ندارد. همین موضوع باعث شده برخی بیماران این روش را مشابه عمل دیسک بدون بیهوشی بدانند.
- هدایت سوزن به مهره آسیب‌دیده: پزشک با کمک فلوروسکوپی، سوزن مخصوص را وارد مهره ترک‌خورده می‌کند. دقت در این مرحله اهمیت بسیار زیادی دارد چون ورود اشتباه سوزن می‌تواند باعث آسیب عصبی شود.
- تزریق سیمان استخوانی: بعد از قرارگیری صحیح سوزن، ماده سیمانی مخصوص وارد مهره می‌شود. این ماده در مدت کوتاهی سفت می‌شود و ساختار مهره را پایدار می‌کند.
- پایان عمل و مراقبت اولیه: پس از پایان تزریق، بیمار چند ساعت تحت نظر می‌ماند و در صورت پایدار بودن شرایط، مرخص می‌شود. بسیاری از بیماران همان روز قادر به راه رفتن هستند.
مزایای تزریق سیمان در ستون فقرات
تزریق سیمان به دلیل کم‌تهاجمی بودن، نسبت به بسیاری از جراحی‌های باز ستون فقرات مزایای مهمی دارد. به همین علت امروزه در کنار روش‌هایی مانند عمل دیسک با لیزر و درمان جدید کمر درد توجه زیادی به آن شده است. مهم‌ترین مزایای این روش شامل موارد زیر است:
- کاهش سریع درد: بسیاری از بیماران ظرف چند روز کاهش درد محسوسی تجربه می‌کنند.
- جلوگیری از فروپاشی بیشتر مهره: سیمان استخوانی از بدتر شدن شکستگی جلوگیری می‌کند.
- عدم نیاز به جراحی باز: این روش فقط با یک سوراخ کوچک روی پوست انجام می‌شود.
- دوره نقاهت کوتاه: بیمار معمولا خیلی سریع به فعالیت روزمره بازمی‌گردد.
- مناسب برای سالمندان: افرادی که تحمل جراحی سنگین ندارند می‌توانند از این روش استفاده کنند.
معایب و عوارض تزریق سیمان در ستون فقرات
هرچند ورتبروپلاستی روش نسبتا ایمنی محسوب می‌شود، اما مانند هر مداخله پزشکی می‌تواند عوارضی ایجاد کند. میزان این عوارض تا حد زیادی به مهارت پزشک و شرایط بیمار بستگی دارد.
- نشت سیمان استخوانی: شایع‌ترین عارضه این روش، خروج بخشی از سیمان به اطراف مهره است. در بیشتر مواقع مشکل جدی ایجاد نمی‌شود اما اگر سیمان وارد کانال نخاعی شود، احتمال فشار روی اعصاب وجود دارد.
- احتمال عفونت: هرگونه ورود سوزن به بدن خطر عفونت دارد. رعایت اصول استریل و مراقبت صحیح بعد از عمل اهمیت زیادی دارد.
- درد مداوم یا عود درد: در برخی بیماران، درد به طور کامل از بین نمی‌رود یا بعد از مدتی مجدد بازمی‌گردد. علت این موضوع می‌تواند شکستگی مهره‌های دیگر یا مشکلات زمینه‌ای ستون فقرات باشد.
- آمبولی سیمان: در موارد نادر، بخشی از سیمان وارد جریان خون می‌شود و می‌تواند مشکلات ریوی ایجاد کند. این عارضه نادر اما جدی است.
مراقبت‌های مهم بعد از تزریق سیمان
رعایت مراقبت‌های بعد از درمان، تاثیر زیادی در نتیجه نهایی دارد. بیمار باید چند هفته اول از وارد کردن فشار زیاد به ستون فقرات خودداری کند. مهم‌ترین توصیه‌های بعد از ورتبروپلاستی، توصیه‌های زیر را جدی بگیرید:
- خودداری از بلند کردن اجسام سنگین
- افزایش تدریجی پیاده‌روی
- پرهیز از خم شدن ناگهانی
- مصرف داروهای تجویز شده
- پیگیری وضعیت پوکی استخوان
هزینه تزریق سیمان ستون فقرات به چه عواملی بستگی دارد؟
هزینه درمان دیسک کمر و روش‌های مداخله‌ای ستون فقرات به عوامل مختلفی وابسته است و تزریق سیمان نیز از این موضوع مستثنی نیست. نوع بیمارستان، تعداد مهره‌های درگیر، نوع ماده مصرفی و نیاز به بستری روی هزینه نهایی تاثیر دارند.
همچنین اگر بیمار همزمان به خدمات دیگری مانند درمان آرتروز کمر، لیزر درمانی برای کمر یا عمل دیسک با لیزر نیاز داشته باشد، هزینه نهایی افزایش پیدا می‌کند. به همین علت تعیین هزینه دقیق فقط بعد از معاینه امکان‌پذیر است.
تفاوت ورتبروپلاستی و کیفوپلاستی چیست؟
هر دو روش برای درمان شکستگی مهره انجام می‌شوند اما تفاوت اصلی آن‌ها در نحوه آماده‌سازی فضای داخل مهره است. در ورتبروپلاستی، سیمان مستقیما وارد مهره می‌شود اما در کیفوپلاستی ابتدا بالونی داخل مهره قرار می‌گیرد تا ارتفاع مهره تا حدی اصلاح شود.
این تفاوت باعث شده کیفوپلاستی در برخی بیماران دارای قوز یا کاهش ارتفاع مهره انتخاب مناسب‌تری باشد. البته هزینه این روش معمولا بیشتر است و انتخاب نهایی باید بر اساس نظر پزشک انجام شود.
| کیفوپلاستی | ورتبروپلاستی | ویژگی |
| همراه با بالن | مستقیم | نوع تزریق |
| بهتر | محدود | اصلاح ارتفاع مهره |
| کمی طولانی‌تر | کوتاه‌تر | مدت عمل |
| بیشتر | کمتر | هزینه |
| کم‌تهاجمی | کمتر | میزان تهاجم |
درمان نوین ورتبروپلاستی
تزریق سیمان در ستون فقرات یکی از موثرترین روش‌های کم‌تهاجمی برای درمان شکستگی‌های فشاری مهره محسوب می‌شود و می‌تواند درد شدید ناشی از پوکی استخوان را تا حد زیادی کاهش دهد. این روش به خصوص برای سالمندانی که تحمل جراحی باز ندارند، گزینه ارزشمندی به شمار می‌رود.
با وجود مزایای متعدد، ورتبروپلاستی باید بعد از بررسی کامل شرایط بیمار انجام شود چون در برخی افراد احتمال عوارضی مانند نشت سیمان یا آسیب عصبی وجود دارد. مراجعه به پزشک باتجربه‌ای مثل دکتر کامران غفرانی در مرکز تخصصی درد ماهان و پرند، نقش مهمی در موفقیت درمان شما دارد.
سوالات متداول در مورد تزریق سیمان در ستون فقرات
تزریق سیمان در ستون فقرات دردناک است؟
خیر، این روش معمولا با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود و بیشتر بیماران درد قابل توجهی حین عمل احساس نمی‌کنند.
بعد از ورتبروپلاستی چه مدت استراحت لازم است؟
بیشتر بیماران ظرف یک تا دو روز قادر به انجام فعالیت سبک هستند اما فعالیت سنگین باید چند هفته محدود شود.
آیا امکان بازگشت درد بعد از تزریق وجود دارد؟
بله، در برخی بیماران ممکن است درد به علت آسیب مهره‌های دیگر یا مشکلات زمینه‌ای ستون فقرات مجدد ایجاد شود.
تفاوت ورتبروپلاستی با جراحی لیزری کمر چیست؟
ورتبروپلاستی برای تثبیت شکستگی مهره انجام می‌شود اما جراحی لیزری کمر بیشتر برای کاهش فشار دیسک روی اعصاب کاربرد دارد.