تزریق فاست کمر و گردن یکی از موثرترین روش‌های کم تهاجمی برای کاهش دردهای مزمن ستون فقرات محسوب می شود که امروزه در بسیاری از مراکز تخصصی و کلینیک درد انجام می گیرد. زمانی که مفاصل فاست در اثر آرتروز، ساییدگی، التهاب یا فشارهای مکرر دچار آسیب می شوند، بیمار با دردهای آزاردهنده در گردن، کمر، شانه یا حتی پاها مواجه خواهد شد. در چنین شرایطی، پزشک متخصص با استفاده از تزریق داروی ضدالتهاب و بی حسی در مفصل فاست، هم منشا درد را شناسایی می کند و هم شدت درد را کاهش می دهد.
تزریق فاست چیست؟
تزریق فاست یا Facet Joint Injection روشی تخصصی برای تشخیص و درمان دردهای ناشی از مفاصل فاست ستون فقرات است که به کمک تصویربرداری دقیق انجام می شود. مفاصل فاست در پشت مهره های ستون فقرات قرار دارند و وظیفه آن ها کنترل حرکات ستون فقرات و حفظ پایداری مهره‌ها است. زمانی که این مفاصل دچار التهاب یا فرسایش شوند، دردهای مزمن گردن و کمر ایجاد خواهد شد.
در این روش، فوق تخصص درد مقدار مشخصی داروی بی حسی و کورتون ضدالتهاب را داخل مفصل یا اطراف اعصاب مرتبط تزریق می کند. اگر درد بیمار بعد از تزریق کاهش پیدا کند، پزشک متوجه می شود که منشا اصلی درد همان مفصل فاست بوده است. به همین دلیل تزریق فاست علاوه بر درمان، نقش تشخیصی مهمی نیز دارد.
مفاصل فاست چه نقشی در ستون فقرات دارند؟
مفاصل فاست نقش بسیار مهمی در حرکت طبیعی ستون فقرات ایفا می کنند و بدون عملکرد صحیح آن ها، خم شدن، چرخش گردن و حرکات کمر با درد همراه خواهد بود. این مفاصل کوچک بین مهره ها قرار گرفته‌اند و مانند یک لولا، حرکت کنترل شده ستون فقرات را ممکن می کنند.
زمانی که فشارهای مکرر، افزایش سن، نشستن طولانی یا آسیب های ورزشی به این مفاصل وارد شود، غضروف آن‌ها به مرور تخریب خواهد شد. در نتیجه التهاب، ساییدگی و درد مزمن شکل می گیرد. این وضعیت شباهت زیادی به درمان آرتروز کمر و درمان آرتروز گردن دارد زیرا ماهیت هر دو مشکل، فرسایش مفصلی است.
علت درد مفاصل فاست چیست؟
درد مفاصل فاست معمولا در اثر فرسایش تدریجی یا التهاب مزمن ایجاد می شود و در سنین بالا شیوع بیشتری دارد. البته سبک زندگی نامناسب، چاقی، حرکات تکراری و آسیب‌های ورزشی نیز می توانند این مشکل را تشدید کنند.
برخلاف درد ناشی از فتق دیسک که اغلب همراه با گزگز و بی حسی پا است، درد فاست بیشتر حالت عمقی، مبهم و موضعی دارد. بسیاری از بیماران هنگام خم شدن به عقب یا ایستادن طولانی مدت دچار افزایش درد می شوند. مهم‌ترین عوامل ایجاد درد فاست شامل موارد زیر هستند:
- آرتروز و ساییدگی مفاصل ستون فقرات
- کاهش ارتفاع دیسک بین مهره‌ای
- نشستن طولانی و وضعیت بدنی نامناسب
- اضافه وزن و فشار بیش از حد به ستون فقرات
- ضربه یا تصادف
- اسپوندیلولیستزیس و لغزش مهره‌ها
- ضعف عضلات مرکزی بدن
علائم التهاب مفصل فاست در کمر و گردن
علائم درد فاست معمولا به صورت تدریجی ایجاد می شود و در ابتدا ممکن است با گرفتگی عضلات اشتباه گرفته شود. این دردها معمولا صبح‌ها شدیدتر هستند یا بعد از بی تحرکی طولانی تشدید می شوند.
بسته به اینکه مفاصل فاست گردنی یا کمری درگیر باشند، علائم متفاوت خواهد بود. درگیری گردن می تواند درد شانه و سردرد ایجاد کند، در حالی که التهاب فاست کمری بیشتر باعث درد باسن و پایین کمر می شود. علائم شایع فاست گردن عبارتند از:
- درد در گردن و شانه‌ها
- سردردهای پشت سری
- محدودیت چرخش گردن
- احساس خشکی در صبح
- درد هنگام نگاه کردن به بالا
- علائم شایع فاست کمر
- درد پایین کمر
- افزایش درد هنگام ایستادن
- درد در باسن یا ران
- خشکی ستون فقرات
- کاهش انعطاف حرکتی
تزریق فاست برای چه افرادی مناسب است؟
تزریق فاست بیشتر برای افرادی کاربرد دارد که درد مزمن گردن یا کمر آن‌ها با درمان‌های ساده بهبود پیدا نکرده است. بیمارانی که مدت‌ها دارو مصرف کرده‌اند یا فیزیوتراپی انجام داده‌اند اما هنوز درد دارند، گزینه مناسبی برای این روش محسوب می شوند.
همچنین افرادی که به دنبال درمان ارزان برای دیسک کمر یا روش‌های کم تهاجمی به جای جراحی هستند، معمولا توسط پزشک برای تزریق فاست ارزیابی می شوند. البته تشخیص نهایی باید توسط فوق تخصص درد انجام شود. تزریق فاست در این شرایط کاربرد بیشتری دارد:
- آرتروز مفاصل ستون فقرات
- درد مزمن گردن یا کمر
- درد بعد از جراحی ستون فقرات
- محدودیت حرکتی شدید
- التهاب مفاصل فاست
- درد مقاوم به فیزیوتراپی و دارو
در بعضی بیماران، تزریق فاست همراه با روش‌هایی مانند اوزون درمانی برای دیسک کمر، تزریق پی آر پی یا تزریق سلول بنیادی انجام می شود تا نتیجه درمان کامل‌تر باشد.
مراقبت‌های ضروری بعد از تزریق فاست کمر و گردن
رعایت مراقبت‌های بعد از تزریق فاست، تاثیر مستقیمی بر کاهش التهاب، کنترل درد و ماندگاری نتیجه درمان دارد. پزشک متخصص یا فوق تخصص درد معمولا متناسب با شرایط بیمار، دستورالعمل اختصاصی ارائه می‌دهد. مهم‌ترین توصیه‌های بعد از تزریق فاست به شرح زیر است:
استراحت نسبی در 24 ساعت اول
- بهتر است بیمار تا یک روز بعد از تزریق، فعالیت سنگین، رانندگی طولانی و بلند کردن اجسام سنگین را محدود کند. راه رفتن سبک مانعی ندارد، اما حرکات ناگهانی ستون فقرات توصیه نمی‌شود.
استفاده از کمپرس سرد
در صورت احساس درد یا تورم خفیف در محل تزریق، کمپرس سرد می‌تواند التهاب را کاهش دهد. معمولا استفاده 15 دقیقه‌ای از یخ در چند نوبت طی روز کافی است.
پرهیز از ورزش سنگین
بیمارانی که برنامه درمان دیسک کمر با ورزش یا درمان دیسک گردن با ورزش دارند، باید زمان شروع تمرینات را با پزشک هماهنگ کنند تا فشار زودهنگام به مفاصل وارد نشود.
مصرف منظم داروها
در برخی موارد پزشک داروهای ضدالتهاب یا شل‌کننده عضلانی تجویز می‌کند. قطع خودسرانه دارو می‌تواند روند بهبود را مختل کند.
توجه به علائم هشدار
تب، ضعف شدید پا، بی‌اختیاری ادرار، درد غیرطبیعی یا ترشح از محل تزریق نیازمند بررسی فوری پزشکی است.
تزریق فاست برای چه افرادی مناسب نیست؟
تزریق فاست اگرچه یکی از روش‌های موثر در درمان آرتروز کمر و دردهای مزمن ستون فقرات محسوب می‌شود، اما برای همه بیماران انتخاب مناسبی نیست. تشخیص نهایی باید بعد از معاینه کامل، بررسی MRI و ارزیابی وضعیت عصبی بیمار انجام شود. موارد منع یا احتیاط در تزریق فاست را در جدول زیر مشاهده می‌کنید:
| دلیل احتیاط | شرایط بیمار |
| احتمال انتقال عفونت به مفصل | عفونت فعال در بدن |
| افزایش خطر خونریزی | اختلالات انعقادی |
| محدودیت استفاده از فلوروسکوپی | بارداری |
| احتمال واکنش آلرژیک | حساسیت دارویی شدید |
| افزایش نوسان قند خون پس از تزریق استروئید | دیابت کنترل‌نشده |
| ممکن است بیمار به جراحی نیاز داشته باشد | فشار شدید روی ریشه عصبی |
توصیه نهایی
تزریق فاست کمر و گردن یکی از موثرترین روش‌های کم‌تهاجمی برای کاهش دردهای ناشی از التهاب و آرتروز مفاصل ستون فقرات است. این روش بدون نیاز به بستری و بیهوشی عمومی انجام می‌شود و در بسیاری از بیماران می‌تواند بخشی مهم از برنامه درمان جدید کمر درد و درمان دیسک بدون جراحی باشد. تشخیص صحیح منبع درد، مهم‌ترین عامل موفقیت درمان است و به همین دلیل ارزیابی توسط فوق تخصص درد اهمیت زیادی دارد.
امروزه در کنار روش‌هایی مانند اوزون درمانی دیسک کمر، تزریق پی آر پی، تزریق سلول بنیادی و درمان دیسک با لیزر، تزریق فاست جایگاه مهمی در کنترل دردهای مزمن ستون فقرات پیدا کرده است. اگر درد گردن یا کمر شما طولانی شده و با درمان‌های معمول بهبود پیدا نکرده، مراجعه به یک کلینیک درد تخصصی مثل ماهان، می‌تواند مسیر درمان مناسب را مشخص کند.
سوالات متداول
تزریق فاست کمر چقدر ماندگاری دارد؟
ماندگاری تزریق فاست به شدت آسیب مفصل، سبک زندگی بیمار و میزان التهاب بستگی دارد، اما در بسیاری از بیماران کاهش درد بین چند ماه تا یک سال ادامه پیدا می‌کند.
آیا تزریق فاست دردناک است؟
خیر. این روش با بی‌حسی موضعی انجام می‌شود و بیشتر بیماران فقط فشار یا سوزش خفیفی در زمان تزریق احساس می‌کنند. به همین دلیل در گروه عمل دیسک بدون بیهوشی و درمان‌های کم‌تهاجمی قرار می‌گیرد.
تزریق فاست بهتر است یا اوزون درمانی دیسک کمر؟
انتخاب روش درمان به علت اصلی درد بستگی دارد. اگر منشا درد مفاصل فاست باشد، تزریق فاست موثرتر است، اما در بیرون‌زدگی دیسک ممکن است اوزون درمانی برای دیسک کمر یا دیسکوژل انتخاب مناسب‌تری باشد.
بعد از تزریق فاست چه زمانی می‌توان ورزش را شروع کرد؟
معمولا بیمار بعد از چند روز می‌تواند تمرینات سبک را آغاز کند، اما شروع برنامه درمان دیسک کمر با ورزش باید با نظر پزشک انجام شود.